- Γράφει η Δανάη Παπαγιαννοπούλου
Οι περισσότεροι από εμάς είχαμε το προνόμιο να έρθουμε και να μεγαλώσουμε σε αυτόν τον κόσμο ως «φυσιολογικοί». Υπάρχουν όμως άνθρωποι, οι οποίοι είτε γεννήθηκαν λίγο «διαφορετικοί» από την πλειοψηφία, είτε αυτό προέκυψε στην πορεία της ζωής τους. Αυτοί οι άνθρωποι συνήθως χαρακτηρίζονται ως «διαφορετικοί», «αποκλίνοντες» ή «ψυχικά ασθενείς».
Ποιος είναι τελικά αυτός «ο διαφορετικός»; Ο ψυχικά ασθενής; Και τί είναι η ψυχική νόσος; Είναι απλά αυτός που αποκλίνει από το φυσιολογικό; Πώς ορίζεται το φυσιολογικό; Διαφέρει από εποχή σε εποχή; Ή από κοινωνία σε κοινωνία;
Στο δυτικό πολιτισμό ο θάνατος αντιμετωπίζεται ως κάτι θλιβερό και οι άνθρωποι που πενθούν φοράνε μαύρα ρούχα, ωστόσο υπάρχουν πολιτισμοί που γιορτάζουν το θάνατο ή εφαρμόζουν διαφορετικές πρακτικές όταν αποχαιρετούν τους νεκρούς τους. Στην Καμπότζη οι άνθρωποι που πενθούν, φοράνε λευκά και είναι σύνηθες να ξυρίζουν το κεφάλι τους πριν την κηδεία. Μια τέτοια συμπεριφορά στο δικό μας πολιτισμικό πλαίσιο πώς θα χαρακτηριζόταν;
Οι ψυχικά ασθενείς, ανεξαρτήτως από το βαθμό που νοσούν, κουβαλάνε το βαρύ φορτίο της ψυχικής νόσου. Ο στιγματισμός του «διαφορετικού άλλου» συνδέεται με λέξεις όπως «ψυχικά πάσχοντας», «κατάθλιψη», «διπολική διαταραχή» ή «κρίσεις πανικού». Τα άτομα με ψυχική νόσο υφίστανται διακρίσεις, προκαταλήψεις, απόρριψη από το περιβάλλον τους αλλά και την ευρύτερη κοινωνία και φοβικές συμπεριφορές ή συμπεριφορές αποφυγής. Καταλήγουν κάποια στιγμή να γίνονται ένα με την ψυχική νόσο, χάνουν την ταυτότητά τους, δεν είναι πλέον άνθρωποι με όνομα, εργασία και οικογένεια αλλά είναι ο «σχιζοφρενής», «ο τοξικομανής», «ο τρελός» και «πρέπει να μείνει μακριά». Οι άνθρωποι δείχνουν να φοβούνται και να αποφεύγουν αυτό που τυχαία οι ίδιοι δεν είναι.
Ο στιγματισμός επηρεάζει άμεσα τον ψυχικά πάσχοντα, επηρεάζει την πορεία της ασθένειας του, την καθημερινότητα του και την ένταξη του στην κοινωνία, το αν θα μπορέσει να εργασθεί, να δημιουργήσει ερωτικές σχέσεις ή να γίνει αποδεκτός σε μια παρέα.
Μήπως ήρθε η ώρα να αρχίσουμε να ενημερωνόμαστε γύρω από την ψυχική υγεία, σπάζοντας επιτέλους το στίγμα που την ακολουθεί;
Στην συνέχεια ακολουθούν 9 μύθοι σχετικά με την ψυχική διαταραχή.
Όλοι οι ψυχικά ασθενείς έχουν περίεργη εμφάνιση και συμπεριφορά.
Δεν έχουν όλοι οι ψυχικά ασθενείς «αλλόκοτη» εμφάνιση και περίεργη συμπεριφορά. Ψυχικά ασθενείς μπορεί να είναι οι άνθρωποι της διπλανής πόρτας, όπως ένας εργάτης εργοστασίου, μια καθηγήτρια Αγγλικών ή ο γείτονας που βλέπεις κάθε πρωί να ποτίζει τα λουλούδια του. Πολλοί ψυχικά πάσχοντες είναι άκρως λειτουργικοί, μπορούν να φροντίσουν την εμφάνισή τους και να ελέγξουν τη συμπεριφορά τους. Δεν είναι απαραίτητο ότι τα άτομα με ψυχική διαταραχή γίνονται αντιληπτά από τους γύρω τους, πολλές φορές δεν γίνονται αντιληπτά ούτε από την ίδια τους την οικογένεια.
Όλοι οι ψυχικά πάσχοντες είναι σοβαρά διαταραγμένοι.
Οι περισσότεροι ψυχικά πάσχοντες απέχουν πολύ από το να χαρακτηριστούν ως σοβαρά διαταραγμένοι. Στο μυαλό πολλών ανθρώπων οι ψυχικά ασθενείς μπορεί να έχουν την μορφή ενός σχιζοφρενή που αποκεφαλίζει παιδικές κούκλες κλεισμένος σε κάποιο ψυχιατρείο. Η πλειοψηφία των ψυχικά ασθενών δεν έχει τέτοιου είδους χαρακτηριστικά.
Οι άνθρωποι που πάσχουν από ψυχική διαταραχή είναι αδύναμοι.
Οι άνθρωποι που πάσχουν από ψυχική διαταραχή σίγουρα δεν είναι αδύναμοι και σίγουρα αυτό που τους συμβαίνει δεν είναι κάτι που επέλεξαν οι ίδιοι. Η εμφάνιση της ψυχικής διαταραχής σύμφωνα με τη βιβλιογραφία επηρεάζεται από την σύμπραξη τριών κατηγοριών παραγόντων.
Η πρώτη κατηγορία περιλαμβάνει τους γενετικούς παράγοντες , αυτό που με άλλα λόγια ονομάζουμε κληρονομικότητα. Η κληρονομικότητα σχετίζεται με την προδιάθεση του ατόμου για εμφάνιση ψυχικής διαταραχής. Στη συνέχεια, μεγάλο ρόλο παίζουν οι περιβαλλοντικοί παράγοντες, δηλαδή το περιβάλλον στο οποίο ζει και μεγαλώνει το άτομο και τα ερεθίσματα που παίρνει από αυτό το περιβάλλον. Τέλος, μια άλλη σημαντική κατηγορία είναι οι τραυματικές εμπειρίες που μπορεί να βιώσει το άτομο κατά τη διάρκεια της ζωής του.
Η ψυχική ασθένεια είναι ανίατη.
Η ψυχική ασθένεια δεν είναι ανίατη και πολλοί ψυχικά πάσχοντες μπορούν να θεραπευτούν και να αναρρώσουν πλήρως, έχοντας έτσι την ευκαιρία να επιστρέψουν σε μια φυσιολογική ζωή.
Σύμφωνα με έρευνες που έχουν διεξαχθεί στην Αμερική και στην Ευρώπη η κατάσταση των μισών περίπου σχιζοφρενών βελτιώνεται αυτόματα με την πάροδο μιας εικοσαετίας από την έναρξη της νόσου. Σημαντικός παράγοντας που διευκολύνει την διαδικασία της ανάρρωσης είναι η αναζήτηση και η συστηματική παροχή βοήθειας από ειδικούς αλλά και η στήριξη από το ευρύτερου περιβάλλον του ατόμου, δηλαδή των φίλων και της οικογένειας.
Οι ψυχικά ασθενείς είναι βίαιοι και επικίνδυνοι.
Όλοι έχουμε δει ταινίες θρίλερ, όπου ο πρωταγωνιστής τρέχει να ξεφύγει από κάποιον «ψυχωτικό» δολοφόνο που θέλει να τον διαμελίσει με ένα αλυσοπρίονο ή να τον βαλσαμώσει κάνοντας τον κούκλα. Πόσο όμως η πραγματικότητα σχετίζεται με αυτό;
Σε έρευνες που έχουν γίνει μια τεράστια πλειοψηφία ψυχικά πασχόντων δεν παρουσιάζουν ροπή προς την βία ή την εγκληματικότητα. Είναι περισσότερο πιθανό να βλάψουν τον εαυτό τους, παρά κάποιον άλλον.
Οπότε μήπως θα πρέπει να αναρωτηθούμε κατά πόσο τέτοιες ταινίες ή βιβλία επηρεάζουν λανθασμένα και αρνητικά την αντίληψη μας για την ψυχική νόσο ενισχύοντας ταυτόχρονα τον στιγματισμό των ψυχικά πασχόντων;
Οι γυναίκες είναι πιο πιθανό να εμφανίσουν ψυχική διαταραχή.
Υπάρχει μια αντίληψη, η οποία υποστηρίζει ότι οι γυναίκες είναι περισσότερο πιθανό να αντιμετωπίσουν κάποια ψυχική διαταραχή σε σχέση με τους άντρες λόγω της «ευαίσθητης» φύσης τους, αλλά και της κοινωνικής καταπίεσης που υφίστανται. Οι έρευνες ωστόσο δεν έχουν αποδείξει κάτι τέτοιο. Αυτό που έχει γίνει γνωστό μέσα από έρευνες είναι ότι οι γυναίκες είναι περισσότερο επιρρεπείς σε κάποια είδη ψυχικών διαταραχών, όπως οι αγχώδεις διαταραχές ενώ οι άντρες σε κάποια άλλα όπως οι καταχρήσεις.
Όταν κάποιος αντιμετωπίζει σοβαρές δυσκολίες για κάποιο διάστημα της ζωής του, πάσχει από κάποια ψυχική νόσο.
Είναι πολλές οι φορές που αντιμετωπίζουμε σοβαρά προβλήματα στη ζωή μας, τα οποία μπορεί να έχουν επιπτώσεις στην ψυχική μας υγεία. Το ότι κάποιος αντιμετωπίζει ψυχολογικές δυσκολίες για κάποιο διάστημα της ζωής του δεν σημαίνει ότι πάσχει από κάποια ψυχική διαταραχή.
Για να χαρακτηριστεί κάποιος ως ψυχικά πάσχοντας πρέπει να γίνει η αντίστοιχη διάγνωση με το κατάλληλο διαγνωστικό εργαλείο και ο ασθενής πρέπει να πληροί κάποιες πολύ συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Σε αυτές, μεταξύ άλλων, συγκαταλέγονται η διάρκεια και η ένταση των συμπτωμάτων, αλλά και σε τί βαθμό επηρεάζουν αυτά την λειτουργικότητα του ατόμου.
Το πένθος είναι ψυχική διαταραχή.
Το πένθος είναι μια φυσιολογική διαδικασία, η οποία περιλαμβάνει συγκεκριμένα στάδια, τα οποία διαβαίνει το άτομο μέσα σε ένα επιτρεπτό χρονικό διάστημα. Το πένθος μπορεί να σχετίζεται με ένα θάνατο, ένα χωρισμό-διαζύγιο ή μια ξαφνική αλλαγή ζωής. Το άτομο που πενθεί, δεν σημαίνει ότι πάσχει από ψυχική διαταραχή, εφόσον αυτό δεν αποτελεί μια χρόνια κατάσταση.
Η ψυχική διαταραχή δεν θα επηρεάσει ποτέ εμένα!
Δεν μπορούμε να είμαστε απόλυτα σίγουροι ότι δεν θα αντιμετωπίσουμε ποτέ στην διάρκεια ολόκληρης της ζωής μας ψυχική διαταραχή. Οι ψυχικές διαταραχές δεν κάνουν διακρίσεις και μπορεί να μας χτυπήσουν την πόρτα ανά πάσα στιγμή στη διάρκεια της ζωής μας, αυτό μας κάνει όλους «δυνάμει» ψυχικά ασθενείς.
